40% người Việt cùng mang họ Nguyễn vì sao?

Tại sao gần 40% người Việt cùng mang họ Nguyễn?
Chắc hẳn ai cũng từng nghe hoặc từng biết một người họ Nguyễn. Họ Nguyễn trên trường quốc tế là một dấu hiệu nhận diện gốc Việt. Nhưng tại sao gần 40% người Việt có chung họ Nguyễn? Chúng ta hãy cùng tìm hiểu xem nhé.
Sự lạ lùng của họ
Họ phổ biến nhất tại Mỹ là họ Smith. Theo điều tra dân số năm 2010, khoảng 0.8% người Mỹ mang họ Smith. Tại Việt Nam, họ phổ biến nhất là họ Nguyễn. Các bạn biết khoảng bao nhiêu người Việt Nam mang họ Nguyễn không? Câu trả lời là đâu đó trong khoảng 30 đến 40 phần trăm dân số. 14 họ phổ biến nhất tại Việt Nam chiếm khoảng 90% dân số. Trong khi 14 họ phổ biến nhất của nước Mỹ thì sao? Chỉ chiếm ít hơn 6% dân số.

Tại Mỹ, một đất nước nhập cư, họ đóng một vai trò vô cùng to lớn. Nó có thể xác định được bạn được sinh ra tại làng nào; nghề nghiệp của tổ tiên bạn trong quá khứ; ông cha của bạn đã di cư đến Mỹ bao lâu; tôn giáo của bạn; địa vị xã hội của bạn.

Cũng tại Mỹ, họ Nguyễn lại chẳng thể xác định được gì hơn rằng bạn là người gốc Việt. Thông thường người mang họ Nguyễn không thể tra cứu được xa hơn một hoặc hai thế hệ về gia phả của họ, cũng sẽ không thể dùng Google để tìm hiểu nhiều hơn về dòng họ của họ.

Sự khác nhau đó cho thấy họ thật lạ lùng: nó là một sự sáng tạo đáng

Tại sao gần 40% người Việt cùng mang họ Nguyễn?
Chắc hẳn ai cũng từng nghe hoặc từng biết một người họ Nguyễn. Họ Nguyễn trên trường quốc tế là một dấu hiệu nhận diện gốc Việt. Nhưng tại sao gần 40% người Việt có chung họ Nguyễn? Chúng ta hãy cùng tìm hiểu xem nhé.
Sự lạ lùng của họ
Họ phổ biến nhất tại Mỹ là họ Smith. Theo điều tra dân số năm 2010, khoảng 0.8% người Mỹ mang họ Smith. Tại Việt Nam, họ phổ biến nhất là họ Nguyễn. Các bạn biết khoảng bao nhiêu người Việt Nam mang họ Nguyễn không? Câu trả lời là đâu đó trong khoảng 30 đến 40 phần trăm dân số. 14 họ phổ biến nhất tại Việt Nam chiếm khoảng 90% dân số. Trong khi 14 họ phổ biến nhất của nước Mỹ thì sao? Chỉ chiếm ít hơn 6% dân số.

Tại Mỹ, một đất nước nhập cư, họ đóng một vai trò vô cùng to lớn. Nó có thể xác định được bạn được sinh ra tại làng nào; nghề nghiệp của tổ tiên bạn trong quá khứ; ông cha của bạn đã di cư đến Mỹ bao lâu; tôn giáo của bạn; địa vị xã hội của bạn.

Cũng tại Mỹ, họ Nguyễn lại chẳng thể xác định được gì hơn rằng bạn là người gốc Việt. Thông thường người mang họ Nguyễn không thể tra cứu được xa hơn một hoặc hai thế hệ về gia phả của họ, cũng sẽ không thể dùng Google để tìm hiểu nhiều hơn về dòng họ của họ.

Sự khác nhau đó cho thấy họ thật lạ lùng: nó là một sự sáng tạo đáng kinh ngạc ở hầu hết các nơi trên thế giới, trong khi đó nhiều nơi trên thế giới họ lại không mang ý nghĩa quá quan trọng. Việt Nam là một trong những nơi đó.

Tại sao gần 40% người Việt cùng mang họ Nguyễn?

Chắc hẳn ai cũng từng nghe hoặc từng biết một người họ Nguyễn. Họ Nguyễn trên trường quốc tế là một dấu hiệu nhận diện gốc Việt. Nhưng tại sao gần 40% người Việt có chung họ Nguyễn? Chúng ta hãy cùng tìm hiểu xem nhé.

Sự lạ lùng của họ

Họ phổ biến nhất tại Mỹ là họ Smith. Theo điều tra dân số năm 2010, khoảng 0.8% người Mỹ mang họ Smith. Tại Việt Nam, họ phổ biến nhất là họ Nguyễn. Các bạn biết khoảng bao nhiêu người Việt Nam mang họ Nguyễn không? Câu trả lời là đâu đó trong khoảng 30 đến 40 phần trăm dân số. 14 họ phổ biến nhất tại Việt Nam chiếm khoảng 90% dân số. Trong khi 14 họ phổ biến nhất của nước Mỹ thì sao? Chỉ chiếm ít hơn 6% dân số.

Tại Mỹ, một đất nước nhập cư, họ đóng một vai trò vô cùng to lớn. Nó có thể xác định được bạn được sinh ra tại làng nào; nghề nghiệp của tổ tiên bạn trong quá khứ; ông cha của bạn đã di cư đến Mỹ bao lâu; tôn giáo của bạn; địa vị xã hội của bạn.

Cũng tại Mỹ, họ Nguyễn lại chẳng thể xác định được gì hơn rằng bạn là người gốc Việt. Thông thường người mang họ Nguyễn không thể tra cứu được xa hơn một hoặc hai thế hệ về gia phả của họ, cũng sẽ không thể dùng Google để tìm hiểu nhiều hơn về dòng họ của họ.

Sự khác nhau đó cho thấy họ thật lạ lùng: nó là một sự sáng tạo đáng kinh ngạc ở hầu hết các nơi trên thế giới, trong khi đó nhiều nơi trên thế giới họ lại không mang ý nghĩa quá quan trọng. Việt Nam là một trong những nơi đó.

Lý do dẫn đến sự phổ biến của họ Nguyễn

Quay lại vấn đề đánh thuế và quản lý hành chính. Không ý nào trong cả hai giải thích tại sao Nguyễn lại trở thành họ phổ biến tại Việt Nam. Và có rất nhiều quan lại bậc trung của Trung Quốc cấp phát họ cho người Việt Nam. Tại sao họ Nguyễn lại trở nên phổ biến tới vậy?

Biểu đồ các họ phổ biến nhất Việt Nam. KEVON KEVONO/CC BY-SA 4.0

Mặc dù họ được sử dụng ở Việt Nam từ rất lâu đời (trong thời kỳ người Trung Quốc xâm chiếm) trước khi nó trở thành một trong những họ quan trọng nhất thế giới, nhưng người Việt Nam dường như chưa bao giờ quan tâm nhiều đến điều đó. Chúng chưa bao giờ là cách thức chính để người Việt Nam gọi lẫn nhau hoặc nghĩ về chính họ.

“Tiếng Việt không có đại từ, như ‘he’ (anh ấy), ‘she’ (cô ấy), ‘you’ (bạn) hoặc ‘they’ (họ) trong tiếng Anh” — O’Harrow nói. Thay vào đó, cách thông thường để gọi lẫn nhau là một thứ mà O’Harrow gọi là một “cụm từ quan hệ gia đình không có thực”. Cơ bản là bạn gọi người khác bằng tên của họ, cộng thêm một từ bổ nghĩa dựa trên mối quan hệ gia đình (không có thực) với bạn, chính là thứ chỉ ra mối quan hệ giữa người nói và người nghe. Nếu bạn đang nói đến người bạn tốt của chúng ta, Long, và anh ấy cùng độ tuổi với bạn, có thể bạn sẽ gọi anh ấy là “anh Long” (dù hai người không phải là anh em trong gia đình). Để định vị sự khác nhau về tuổi tác hoặc giới tính, hoặc sự tôn trọng, bạn có thể dùng những từ như “cô/dì/mự/thím/bác” (phụ nữ), “bà” hoặc “cháu” thay thế cho từ “anh”.

Tại Việt Nam, họ vẫn tồn tại, nhưng không quá quan trọng. Và vì nó không quan trọng nên bạn có thể đổi họ nếu họ mới có thể giúp ích cho bạn. Chúng ta không thực sự biết họ tại Việt Nam có được dùng cùng một cách như nhau trước và trong khi người Trung Quốc xâm chiếm hay không, nhưng từ xưa đến nay, người Việt Nam có xu hướng lấy họ của bất kỳ ai đang nắm quyền tại thời đó. Nó được xem như là một cách thể hiện lòng trung thành. Điều này bắt buộc một sự thay đổi họ thường xuyên tương ứng với sự kế vị của những triều vua khác nhau. Trên tất cả, bạn chắc hẳn không muốn tranh giành họ với vị vua đời trước.

Theo O’Harrow “Truyền thống thể hiện lòng trung thành với những vị vua bằng cách lấy họ vua chắc hẳn là lý do khiến họ Nguyễn trở nên phổ biến ở Việt Nam”. Các bạn chắc có thể đoán được triều vua cuối cùng tại Việt Nam là triều vua nào chứ? Vâng, chính là nhà Nguyễn, trị vì từ năm 1802 đến 1945. Có thể có rất nhiều người mang họ Nguyễn trước thời gian đó, nhưng tỉ lệ người mang họ Nguyễn chắc chắn đã tăng vọt trong suốt khoảng thời gian nhà Nguyễn trị vì.

Chân dung Vua Bảo Đại (tên thật là Nguyễn Phúc Vĩnh Thụy), vị Vua cuối cùng của nhà Nguyễn. PHOTOGRAPHER AND DATE UNKNOWN (PRE-1953)/PUBLIC DOMAIN

Thậm chí xu hướng lấy họ của nhà cầm quyền không phải chỉ duy nhất tại Việt Nam. Nó cũng xảy ra tại Triều Tiên với họ Park, bắt nguồn từ vua Hyeokgeose Park, người đã lập ra triều đình trị vì gần 1000 năm — Silla — một trong Tam Quốc Triều Tiên. Theo lý thuyết, tất cả những ai mang họ Park tại Triều Tiên đều có chung tổ tiên là vị vua đó. Nhưng sau cách mạng bần nông năm 1894, rất nhiều bần nông nhận họ Park như một biểu tượng cho sự bãi bỏ chế độ phân biệt giai cấp trong xã hội.

Họ Nguyễn tại Mỹ

Người Mỹ gốc Việt, với hơn 1,5 triệu dân, việc mang họ Nguyễn là một đề tài phức tạp. “Nó nghĩa là người Việt Nam, nhưng khi có đến 40% dân số Việt Nam mang họ Nguyễn, nó không còn mang nhiều ý nghĩa nữa”, theo Kevin Nguyễn, một người bạn của tôi đang làm Phó Biên tập phiên bản số của tạp chí GQ. “Nếu tôi có con, tôi sẽ không thực sự bận tâm lắm nếu chúng mang họ Nguyễn vì nó không thực sự gắn chúng với bất kỳ điều gì bên ngoài xã hội, ngoại trừ, có lẽ là ‘không — phải — Mỹ — trắng’”.

Kevin không thể dùng các trang web như 23andMe hay Ancestry.com (ND — các trang web dùng để tra cứu phả hệ của một người nào đó dựa trên AND của họ) hoặc bất kỳ các trang nào tương tự để tra cứu về gia phả của mình. Có một điều rằng, trang 23andMe chỉ có một tập mẫu rất nhỏ về các ADN của châu Á. Do đó, nó không thể cho ta biết gì thêm ngoài thông tin “châu Á”. “Thậm chí nếu tôi muốn đăng ký tài khoản tại một trang web kiểu tra cứu thông tin gia phả, tôi không nghĩ nó có thể cho nhiều thông tin, bởi vì không thể tra cứu quá nhiều với họ Nguyễn của tôi, và cũng không có bất kỳ thông tin nào về những người cụ tổ trước ông bà tôi tại Việt Nam”, Nguyễn nói, “Nghe có vẻ hay, nhưng tôi không nghĩ đó là một cách để biết nhiều hơn về gia phả dòng họ”.

Xu hướng tra cứu những thứ liên quan đến họ tên của một người không phải là cách mà tất cả người Mỹ sẽ quan tâm. Họ của tôi dường như không tồn tại trước khi ông cố của tôi đến Mỹ vào đầu thế kỷ thứ 20; kết quả tìm kiếm trên trang web dừng ngay tại bản danh sách những người đã lên tàu (dùng để vượt đại dương đến Mỹ).

“Rất là buồn cười khi mọi người biết chi tiết hoặc tự hào về dòng họ hoặc những di sản của họ, nó hoàn toàn là quyền của họ”, Nguyễn nói, “Chắc chắn rằng ai cũng quan tâm đến họ của họ, cho đến khi họ gặp nguy hiểm (vì vấn đề sắc tộc), và dòng họ kết thúc tại đó (ND — khi bị nguy hiểm thì người ta sẽ đổi sang họ khác để được an toàn)”. Khi quay ngược bánh xe lịch sử, từ hành động cấp họ một cách vô tư để kiểm soát thuế má của các quan lại bậc trung người Trung Quốc, cho đến khi người dân thường xuyên phải đổi họ để cố gắng không bị xem như kẻ thù của các triều vua đương thời, họ Nguyễn là họ cuối cùng của chuỗi sự kiện đó.


Bài này được mình dịch nguyên mẫu từ bài viết “Why 40% of Vietnamese People Have the Same Last Name” của tác giả Dan Nosowitz, có thêm các phần chú thích cho người đọc dễ hiểu hơn, nhưng không thay đổi các nội dung của bài gốc.

Các ý kiến đóng góp hoặc phản hồi về bài dịch xin vui lòng bình luận bên dưới.

kinh ngạc ở hầu hết các nơi trên thế giới, trong khi đó nhiều nơi trên thế giới họ lại không mang ý nghĩa quá quan trọng. Việt Nam là một trong những nơi đó.

Trả lời